محمد اسلامی، معاون رییس جمهور و رییس سازمان انرژی اتمی ایران به مناسبت چهل و ششمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی با حضور در برنامه «گفت و گوی ویژه خبری» به تشریح آخرین دستاوردها و پیشرفتها در صنعت هسته ای کشور پرداخت.
فناوری های پیشرفته در سطح بین المللی به یک حوزه تعیین کننده تبدیل شدند
رئیس سازمان انرژی اتمی در پاسخ به این سوال که آیا این میزان هزینه برای فناوری هستهای صحیح بوده است، گفت: این سوال بسیار مهم و پرتکرار است. برای اینکه تصویری از واقعیت جهانی به دست آوریم، کافی است به گفتوگوهای داووس امسال نگاه کنیم، که هر سال برگزار میشود و فرصتی برای نمایش جهتگیریها است تا ببینیم کشورهای مختلف بر چه موضوعاتی تمرکز دارند. این نشست یکی از مهمترین فضاها برای نشان دادن دستاوردها و فناوریهای نوین کشورها است. کشورهای توسعهیافته به دنبال ارتقای جایگاه خود هستند و بر این اساس بلوکبندیهایی شکل میگیرد. در این فرآیند، هر کشوری که با یک نظام قویتر همکاری کند و منافع آنها را تأمین کند، مشکلی ندارد. بنابراین، شرط اصلی و مهم این است که منافع آمریکا تأمین شود. در حال حاضر، فناوریهای پیشرفته حوزههای تعیینکنندهای هستند که چه کسی وارد این عرصه شود و هر کسی که وارد این عرصه شود، باید منافع آمریکا را تأمین کند. موضوع اصلی بحث، فناوریهای پیشرفته است، اما به این دلیل که ایران عضو هیچ بلوکی نیست، این فعالیتها برای ایران ممنوع اعلام شده است. مسئله بعدی فناوری هستهای است که رویکرد آشکاری دارد و اساسنامه آژانس بینالمللی انرژی اتمی بهوضوح قوانین آن را مشخص کرده و دو موضوع اصلی در این زمینه عبارتند از پادمان و عدم اشاعه. این پادمان و معاهده عدم اشاعه باید در نظام قانونی تصویب شوند و ما نیز به تمامی ضوابط آن پایبند هستیم.
جمهوری اسلامی ایران انحصار تحمیلی را شکسته و با انجام تحقیقات درونزا و بدون کمک خارجی توانسته به ظرفیتهای قابل توجه در فناوری صلحآمیز هستهای دست یابد. در این مسیر، نباید فقط به مقایسه هزینهها و فایدهها توجه کنیم.
آژانس بین المللی انرژی اتمی باید از دستیابی همه کشورها به فناوری صلح آمیز هستهای حمایت کند
رئیس سازمان انرژی اتمی در ادامه تاکید کرد: قانون و تکلیف آژانس بینالمللی انرژی اتمی بهصراحت اعلام میکند که باید از دستیابی همه کشورها به فناوری صلحآمیز هستهای حمایت شود. اما در پسپرده این موضوع، محدودیتهای بند اول وجود دارد. کنگره آمریکا در سال ۱۹۵۵ قانونی را تصویب کرد که به عنوان قانون «یک دو سه» شناخته میشود و بهصراحت اعلام میکند که هر کشوری بخواهد وارد حوزههای هستهای مانند غنیسازی اورانیوم، بازفرآوری و آب سنگین شود، باید حتماً با دولت ایالات متحده قرارداد داشته باشد. در غیر این صورت، ورود به این حوزهها ممنوع است و تنها ۱۸ کشور با آمریکا قرارداد دارند. این قانون شامل غنیسازی اورانیوم، بازفرآوری و آب سنگین میشود و اگر کشوری با آمریکا قرارداد نداشته باشد و به منافع آمریکا طبق ترتیبات قانونی متعهد نشود و این منافع را تأمین نکند، نمیتواند وارد این حوزهها شود. آمریکاییها به شدت پیگیر این موضوع هستند و کنترل میکنند که جز کشورهای دارای حق وتو و مستثنا، هیچ کشور دیگری اجازه ورود به این حوزهها را نداشته باشد. اخیراً نیز در همین چارچوب قراردادهایی منعقد میکنند و شرایط خاصی را برای آن تعیین میکنند.
در بحث توسعه برنامه هستهای هزینهها مطرح نیستند
محمد اسلامی در ادامه افزود: طرف مقابل به بهانه برنامه هستهای ایران فشار حداکثری و تحریمها را بر ایران تحمیل کرد و با این فشار و تحریمها، مزاحمتهای بیشماری از طریق انواع و اقسام اقدامات مخرب علیه ایران انجام دادند. این ۲۰ سال مذاکرهای که تمام دولتها انجام دادند، در حقیقت برای رفع اتهامات ساختگی بود که به ایران نسبت میدادند. این اتهامات در قالب PMD در مذاکرات برجام، در نهایت کنار گذاشته شد. ماهیت موضوع همین است؛ پس حقیقت این است که جمهوری اسلامی ایران این انحصار را شکسته و با انجام تحقیقات درونزا و بدون کمک خارجی توانسته به این ظرفیتهای فناوری صلحآمیز هستهای دست یابد. در این مسیر، نباید فقط به مقایسه هزینهها و فایدهها توجه کنیم؛ درست است که هزینه سنگینی پرداخت میکنیم، اما در اینجا بحث هزینهها اصلاً مطرح نیست. نکته مهم این است که این حوزه فناوری پیشرفته و دستیابی به آن، از نظر نظام استکباری یک منطقه قرمز و ممنوع، بهویژه برای جمهوری اسلامی ایران بوده است. چرا که ما در حقیقت تابع سیاستها و عوامل آنها نیستیم و کشور خود را بر اساس مبانی و اصول خود، با استقلال کامل اداره میکنیم.
فناوری هستهای سکویی برای توسعه در سایر علوم است
معاون رئیسجمهور در ادامه خاطرنشان کرد: نکته دوم این است که این فناوری، فناوری پیشبرنده و شکافنده است که فرصتها را خلق میکند. شما میتوانید با بهرهگیری از فناوری هستهای، توسعه سایر علوم را تسریع کنید. این فناوری در تمامی عرصهها حضور دارد و تأثیرگذار است؛ بنابراین زمانی که وارد این حوزه میشوید، منفعتی که به دست میآورید از زمانی است که به این قابلیت دست پیدا میکنید و میتوانید از دستاوردهای آن در بخشهای مختلف استفاده کنید. آن زمان است که باید تحلیل هزینه و فایده انجام دهید. ما اکنون در همین مسیر قرار داریم و به مرحلهای رسیدهایم که میتوانیم از فناوری هستهای بهرهبرداری کنیم، یعنی از دستاوردهای آن در حوزههای مختلف استفاده کنیم. در حال حاضر، ما در ابتدای این راه هستیم و دستاوردهای بسیار نفیس و ارزشمندی نیز داشتهایم.
سخن گفتن از ماهیت تسلیحاتی برنامه ایران، بهانه گیری غرب است
محمد اسلامی در ادامه سخنان خود افزود: اگر غرب اتهامات بیاساس درباره ماهیت تسلیحاتی برنامه هستهای ایران را مطرح نکند، دیگر بهانهای برای مخالفت با آن نخواهد داشت. آیا بیست سال مذاکره برای اثبات صلحآمیز بودن فعالیتهای هستهای ایران کافی نیست؟ آژانس بینالمللی انرژی اتمی تمام بخشها و سایتهایی که منافقین ادعا کرده بودند ایران در آنها در حال ساخت بمب هستهای است، بازرسی و بازدید کرده است. اما نکته مهم این است که اگر غرب این ادعاهای بیاساس را کنار بگذارد، دیگر نمیتواند با ایران مخالفت کند؛ چرا که نه قانون و نه آژانس هیچ تکلیفی در این زمینه ندارد. این موضوع به رفتار سیاسی برمیگردد، چرا که کجا در قوانین سازمان ملل یا آژانس بینالمللی انرژی اتمی آمده است که مدیرکل یا سازمان آژانس وارد مباحث سیاسی شوند؟ به عنوان مثال، همین اظهارنظر اخیر آقای رافائل گروسی که گفت ایران بهتر است مسائل خود را با دولت ترامپ حل کند، نشاندهنده این است که مشکل اصلی، دولت ایالات متحده است که با دخالت در پرونده هستهای ایران، فشارهایی وارد میکند. اگر فشار سیاسی و اعمال نفوذ سیاسی نباشد، جمهوری اسلامی طبق موازین آژانس عمل خواهد کرد و تحت شدیدترین بازرسیها قرار دارد. تعاملات ما نیز در جهت رفع ابهامات، از بین بردن موانع و جلوگیری از مشکلات است.
اگر غرب اتهامات بیاساس درباره ماهیت تسلیحاتی برنامه هستهای ایران را مطرح نکند، دیگر بهانهای برای مخالفت با آن نخواهد داشت. آیا بیست سال مذاکره برای اثبات صلحآمیز بودن فعالیتهای هستهای ایران کافی نیست؟ آژانس بینالمللی انرژی اتمی تمام بخشها و سایتهایی که منافقین ادعا کرده بودند ایران در آنها در حال ساخت بمب هستهای است، بازرسی و بازدید کرده است.درصد مورد نیاز غنی سازی در کشورها با هم متفاوت است
رئیس سازمان انرژی اتمی با اشاره به این که هر کشوری که عضو آژانس بینالمللی انرژی اتمی است، باید چارچوب برنامه هستهای خود را به آژانس ارائه دهد، گفت: «ما اکنون در سال سوم گزارشدادن به آژانس هستیم. این گزارش دو یا سه بار رفت و برگشت داشته و هیچ نکتهای مبهم در آن وجود ندارد. به عبارت دیگر، اگر کسی برای اولین بار بگوید که نمیداند چارچوب برنامه هستهای جمهوری اسلامی ایران چیست، به استناد این مستندات دیگر نمیتواند چنین ادعایی کند. برنامه هستهای ایران کاملاً شفاف است و ابعاد آن کاملاً واضح و صلحآمیز است و هیچ ابهامی در آن وجود ندارد.»
وی ادامه داد: «کشورهای محدودی هستند که غنیسازی اورانیوم انجام میدهند و درصد غنیسازی هر کدام کاربردهای مختلفی دارد. سخنانی که درباره درصد غنیسازی ایران مطرح میشود و برخی به آن دامن میزنند، در واقع برای ایجاد ایرانهراسی، بهویژه در بخش نظامی و هستهای ایران است. به عنوان مثال، رآکتور تحقیقاتی تهران که طراحی آن آمریکایی است، قبل از پیروزی انقلاب اسلامی احداث شده و سوخت مصرفی این رآکتور تحقیقاتی ۹۰ درصد بوده است. ایران چندین سال سوخت ۹۰ درصدی تولیدی آمریکا را خریداری و در این رآکتور استفاده میکرد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی و قطع همکاری آمریکا، ایران سوخت مورد نیاز این رآکتور را از آرژانتین خریداری میکرد. سپس به بهانه تصمیمات جهانی، تأمین سوخت کاهش یافت و درصد غنیسازی سوخت به ۲۹ درصد رسید. هنوز در خود آمریکا و کانادا رآکتورهایی وجود دارد که از سوخت ۹۰ درصدی استفاده میکنند. این نشان میدهد که آمریکا بخش خاصی از برنامه هستهای ایران را پررنگ میکند تا با جوسازی و غوغاسالاری، ذهن افکار عمومی را منحرف کرده و آن را علیه ایران تنظیم کند.»
وی افزود: «در این طراحی، آنها به هر بهانهای میخواهند توانمندی هستهای ایران را از بین ببرند. یکی مدعی است که باید تاسیسات هستهای ایران را بمباران کنیم، دیگری میگوید که نباید اجازه دهیم برنامه صلحآمیز هستهای ایران پیش رود، و فرد دیگری نیز مدعی است که نباید اجازه دهیم ایران به سلاح هستهای دست یابد.»
ایران در راستای شفاف سازی برنامه هستهای خود، بازرسی ها را پذیرفته است
محمد اسلامی با اشاره به این که ایران چارچوبهای مورد نظر را رعایت کرده و همچنان رعایت میکند، افزود: «جمهوری اسلامی ایران بازرسیها را به نشانه شفافیت اقدامات خود پذیرفته است و این موجب شده که آژانس شدیدترین بازرسیها را از ایران انجام دهد، اما باز هم این ادعاها تکرار میشود. ما با یک موضوع سیاسی مواجهیم، نه یک موضوع فنی یا حقوقی. نشانه اخیر و مهم این موضوع، اظهارات مدیرکل آژانس است که از ایران خواسته مسائل خود را با آمریکا حل کند. همچنین سخنان دبیرکل سازمان ملل نیز در همین راستا قرار دارد.»
وی ادامه داد: «در حال حاضر، آژانس بینالمللی انرژی اتمی به چهار دپارتمان تقسیم شده است، اما برای ایران تنها یک دفتر وجود دارد. افرادی که در این دفتر مشغول به کار هستند عمدتاً از سرویسهای امنیتی کشورهای غربی هستند که مأموریتشان ایجاد مزاحمت و کنترل شدیدتر بر ایران است. این برنامه کاملاً واضح است و با توجه به سیاستهای ما و تصمیماتی که در راستای مدیریت پرونده هستهای اتخاذ میشود، باید با تعامل با نهادهای مربوطه امور را به گونهای مدیریت کنیم که از ایجاد مزاحمت برای کشور جلوگیری شود و هماهنگیهای لازم انجام گیرد.»
طرف مقابل ایران در برجام به تعهدات خود عمل نکرد
رئیس سازمان انرژی اتمی در پاسخ به این پرسش که چگونه میتوانیم این ابزار و بهانههای سیاسی را از طرف مقابل بگیریم، گفت: دولتهای مختلف در ۲۰ سال گذشته، با هر نوع تفکر سیاسی و با رویکردها و لحنهای گوناگون، مسیر مذاکره و تعامل را ادامه دادند. نتیجه این روندها به توافق برجام منجر شد، که در همین توافق نیز نکات برجستهای وجود دارد. یکی از این نکات این است که در سال دهم، که اکنون وارد آن شدهایم، پرونده هستهای ایران بسته خواهد شد. یعنی ایران طبق برجام محدودیتها را پذیرفته، سرعت برنامه هستهای خود را کاهش داده و ظرفیت آن را به شدت کاهش داده تا اعتمادسازی برای طرف مقابل انجام شود. تمام این اقدامات در ازای آن بوده که طرف مقابل تحریمها را بردارد تا ایران از نظر اقتصادی بیش از این آسیب نبیند. با این حال، طرف مقابل در برجام، به جز در یک دوره کوتاه، به تعهدات خود عمل نکرد. غرب در این مدت به همان توافقی که خود امضا کرده بود نیز پایبند نبود و با خروج آمریکا از برجام و وقایع بعدی، ایران نیز بر اساس مفاد بندهای ۲۶ و ۳۶ برجام، اجرای تعهدات خود را متوقف کرد. باوجود این تاریخچه، ایران هنوز در برجام باقی مانده و این آمریکاست که از آن خارج شده است.
اروپا به دنبال بهره برداری سیاسی از گزارش جامع مدیرکل آژانس است
معاون رئیسجمهور در پاسخ به این پرسش که دیپلماتهای اروپایی اعلام کردهاند ایران به دنبال توافق جدید هستهای است، توضیح داد: رایزنیهایی که معاونان وزیر امور خارجه با سه کشور اروپایی داشتهاند، در حقیقت گفتگوهایی برای از سرگیری مذاکرات بوده است. این گفتوگوها مقدماتی بوده و هدف آن ارزیابی آمادگی طرفین برای ادامه مذاکرات است. نکته مهم این است که غرب از زبان تهدید استفاده میکند و مدیرکل آژانس را مکلف کرده که گزارشی جامع تهیه کند تا با استفاده از آن گزارش، پرونده ایران را مجدداً در شورای حکام مطرح کند و از آنجا به شورای امنیت منتقل کرده و مکانیزم «اسنپ بک» را اجرایی کند. اروپاییها با اجرای این مکانیزم در پی این هستند که مانع از استفاده ایران از مزایای سال دهم برجام شوند، مزایایی که ایران برای دستیابی به آنها صبوری و همکاری کرده و برخورداری از آنها حق قانونی جمهوری اسلامی ایران است.
رئیس سازمان انرژی اتمی با اشاره به اینکه در گفتوگوهای ایران و اروپا، طرف ایرانی اعلام کرده که اگر اروپا مسیر تعاملی را انتخاب کند، ایران نیز آماده گفتگو است، تصریح کرد: در دورهای اول و دوم گفتوگو میان ایران و اروپا، محتوای گفتگوها امیدوارکننده بوده است، اما اصل حرف طرف اروپایی این است که تحریمها دست ما نیست، ما هیچ نقشی در آن نداریم و این موضوع در اختیار آمریکا است. آنها میگویند که باید صبر کنیم و ببینیم که آمریکاییها چه میکنند و سپس ما میتوانیم بر اساس آن تصمیم بگیریم.
محمد اسلامی در ادامه با اشاره به تهدیدهای مکرر کشورهای اروپایی برای توسل به مکانیزم «اسنپ بک»، گفت: این اقدام به معنای نقض کامل توافق انجام شده با ایران است و ایران نیز پاسخ مناسب این اقدام را خواهد داد و در زمان مناسب در این باره تصمیم خواهد گرفت.
با خروج آمریکا از برجام و وقایع بعدی، ایران نیز بر اساس مفاد بندهای ۲۶ و ۳۶ برجام، اجرای تعهدات خود را متوقف کرد. باوجود این تاریخچه، ایران هنوز در برجام باقی مانده و این آمریکاست که از آن خارج شده است.
برجام همچنان چارچوبی قابل قبول برای ایران است
معاون رئیسجمهور در پاسخ به گفته وزیر امور خارجه مبنی بر اینکه برجام پیشین قابلیت اجرایی ندارد و باید توافق جدیدی صورت گیرد، توضیح داد: آقای عراقچی صحبتهای خود را تصحیح کردند و در حال حاضر چارچوب برجام برای ما یک چارچوب معتبر است. برجام توافقی است که ما به آن پایبند بوده و هستیم و ایران بر اساس حقوق خود در این توافق، اجرای تعهداتش را متوقف کرده است. نکته مهم این است که مزایا و منافع این سند تا به امروز برای جمهوری اسلامی ایران، جز در یک بازه زمانی کوتاه و پیش از خروج آمریکا از برجام، بهطور واقعی قابل استفاده نبوده است.
رئیس سازمان انرژی اتمی با اشاره به اینکه ایران در صورت بازگشت طرف مقابل به اجرای تعهداتش، به تعهدات خود عمل خواهد کرد، افزود: ما باید بتوانیم بازگشت آنها به اجرای تعهدات را راستیآزمایی کرده و اطمینان حاصل کنیم که آنها به تعهدات خود بهطور واقعی عمل میکنند و ایران میتواند از منافع آن در عمل بهرهبرداری کند.
