سیدستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، در گفت‌وگو با مردم، با تشریح مهم‌ترین اقدامات و چالش‌های حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات در دولت چهاردهم، اظهار کرد: برنامه‌هایی که برای یک دوره چهار ساله در نظر گرفته شده بود، با توجه به شرایط حاکم بر کشور، عملاً امکان تحقق کامل پیدا نکرد؛ چراکه کشور در دو سال گذشته در مقاطع مختلف با جنگ ۱۲ روزه، جنگ رمضان، جنگ ۴۰ روزه و حوادث تلخ دی‌ماه مواجه بوده و به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم درگیر جنگ بوده است.
حفظ وضعیت موجود در شرایط جنگی خود یک کار بزرگ است
وی با بیان اینکه در شرایط جنگی، حفظ وضعیت موجود خود یک کار بزرگ محسوب می‌شود، افزود: در جنگ اخیر، بیش از ۵۰۰ سایت ارتباطی کشور آسیب دید و بخش قابل‌توجهی از سرمایه‌گذاری انجام‌شده در این حوزه مورد اصابت قرار گرفت. در چنین شرایطی، با توجه به محدود بودن منابع و محدودتر شدن آن در شرایط جنگی، مهم‌ترین تلاش این بود که ارتباطات مردم با یکدیگر حفظ شود و خدمات بر بستر شبکه ارتباطی کشور همچنان برقرار بماند.
هاشمی ادامه داد: در دو سال اخیر و در چند مقطع، با توجه به شرایط امنیتی و جنگی، شاهد قطعی ارتباطات و مشخصاً اینترنت بودیم و مراجع ذی‌ربط چنین تشخیصی داشتند؛ بااین‌حال، همکاران ما به‌صورت شبانه‌روزی تلاش کردند خدمات ارتباطی در اختیار مردم قرار گیرد.
برای پیگیری حقوق مردم با کسی مماشات نکردیم
وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات با تأکید بر اینکه اینترنت یک حق عمومی مردم است، گفت: ممکن است افرادی با این نگاه موافق نباشند و معتقد باشند اینترنت نیاز همه مردم نیست، اما این گزارش، مبنای دقیق علمی، اقتصادی و سیاسی ندارد. با وجود چنین دیدگاه‌هایی که کار ما و همکارانمان را سخت‌تر می‌کند، در پیگیری حقوق مردم با کسی مماشات نکردیم و نخواهیم کرد.
وی با اشاره به فشارها و چالش‌های موجود در این مسیر اظهار کرد: با وجود فشارهای بسیار سنگین و چالش‌های زیادی که با آن مواجه شدیم، از عهدی که با مردم بسته بودیم عقب ننشستیم و تلاش کردیم دسترسی عادلانه و آزاد به گردش اطلاعات در کشور فراهم شود و این مسیر را نیز ادامه خواهیم داد.
هاشمی با اشاره به حمایت‌های رئیس‌جمهور از این رویکرد گفت: حمایت‌های ویژه آقای دکتر پزشکیان در این مسیر بسیار کمک‌کننده و راهگشا بود.
هدف ما از ابتدا فیلترینگ نبود
وی با بیان اینکه بخش قابل‌توجهی از تلاش‌های وزارت ارتباطات در این مدت به موضوع اینترنت و محدودیت‌های آن معطوف شده است، تصریح کرد: واقعیت این است که هدف ما از ابتدا این نبود که درباره اصل اینترنت و محدودیت آن تلاش کنیم، اما شرایط حاکم بر کشور ما را به این نقطه رساند.
وزیر ارتباطات با اشاره به نگاه رئیس‌جمهور به مسئله اینترنت گفت: آقای دکتر پزشکیان در جلسه‌ای تعبیر قابل‌تأملی داشتند و مطرح کردند که اگر می‌خواهیم درباره میزان استفاده مردم از فیلترشکن قضاوت کنیم، بهتر است به جای اینکه به سراغ مکان‌هایی برویم که شاید نمونه دقیقی از جامعه نباشند، جلوی یک مسجد از مردم بپرسیم چه میزان از فیلترشکن استفاده می‌کنند؛ همین موضوع به اندازه کافی گویای واقعیت موجود است.
سکوهای بین‌المللی دیگر در دولت چهاردهم بسته نشدند
هاشمی با اشاره به سیاست دولت چهاردهم در حوزه سکوهای بین‌المللی گفت: در دولت چهاردهم سکوها و پلتفرم‌های بین‌المللی جدیدی بسته نشدند، با وجود اینکه در جلسات مختلف از ما انتقاد می‌شود که چرا به دنبال فراهم کردن دسترسی مردم به سکوهای مختلف هستیم.
وی افزود: اگر می‌خواهیم اینترنت باکیفیت به مردم ارائه کنیم، باید مسئله فیلترشکن‌ها و نظام محدودسازی و مسدودسازی را حل کنیم؛ این دو موضوع از یکدیگر جداشدنی نیستند. با توجه به توسعه فناوری، اگر اجازه دسترسی از یک نقطه داده شود، خدمات مرتبط نیز به هر شکل در اختیار مردم قرار خواهد گرفت.
فناوری از نگاه منفعلانه عبور می‌کند
وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات با تأکید بر اینکه مواجهه منفعلانه با فناوری پاسخگو نیست، اظهار کرد: فناوری در گذشته از نگاه منفعلانه عبور کرده و در آینده نیز چنین خواهد کرد. هنر این است که از فناوری استفاده کنیم و از ظرفیت‌های آن بهره بگیریم.
هاشمی ادامه داد: بسیاری از اتفاقاتی که در یک سال اخیر رخ داده، یک سال قبل وجود نداشت. اگر برای ایجاد دسترسی همچنان بگوییم این را محدود کن، آن را مسدود کن و به یکی اجازه دسترسی بده و به دیگری نده، طبیعی است که کیفیت اینترنت آسیب ببیند.
وی تأکید کرد: اگر به موجب مصوبات موجود دسترسی در نقطه‌ای محدود است، نباید به کیفیت اینترنت آسیب بزنیم.
ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی شکل گرفت
هاشمی یکی از اقدامات مهم دولت چهاردهم را شکل‌گیری ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی دانست و گفت: یکی از تصمیمات ویژه این ستاد، بازگشایی اینترنت بود و یکی از کارکردهای مهم آن نیز رسیدگی به موضوعات مرتبط با اقتصاد دیجیتال و مانع‌زدایی از چالش‌های این حوزه است.
وی افزود: اقتصاد دیجیتال در حوزه‌های مختلف با چالش‌های متفاوتی مواجه است و اگر نهادی برای هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف، با محوریت دستگاه اجرایی و در تعامل با سایر قوا وجود نداشته باشد، این چالش‌ها روزبه‌روز بیشتر می‌شود.
وزیر ارتباطات با انتقاد از افزایش دستورالعمل‌ها و بخشنامه‌ها در این حوزه گفت: این وضعیت عرصه را برای فعالان زیست‌بوم اقتصاد دیجیتال تنگ‌تر می‌کند.
مشارکت ذی‌نفعان باید در تصمیم‌گیری‌ها جدی گرفته شود
وی با اشاره به تأکید رئیس‌جمهور بر مشارکت ذی‌نفعانه اظهار کرد: اگر درباره اقتصاد دیجیتال صحبت می‌کنیم، باید ببینیم این حوزه توسط چه کسی شکل گرفته است. دولت اگر هنر کند، تسهیلگری می‌کند و اتفاقاً بهتر است کار دیگری انجام ندهد؛ این بخش خصوصی است که در میدان حضور پیدا کرده و اقتصاد دیجیتال کشور را پیش برده است.
در ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی، بخش خصوصی عضو ثابت و رسمی دارد، هرچند تا نقطه مطلوب فاصله داریم و نمی‌گوییم همه مسائل حل شده است.
وی با اشاره به انباشت دستورالعمل‌ها و بخشنامه‌های مختلف گفت: این موضوع که علاقه زیادی به تنظیم‌گری و دستورالعمل‌نویسی وجود داشته باشد، در ظاهر ممکن است به‌عنوان تسهیلگری مطرح شود، اما در بسیاری از موارد مسیر دیگری طی می‌شود.
ناپایداری اینترنت، سرمایه‌گذاری در اقتصاد دیجیتال را تهدید می‌کند
وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات با اشاره به اینکه امروز تبدیل شدن مسئله «اینترنت تا کی وصل خواهد بود؟» به یک دغدغه عمومی، معنای عمیقی دارد، گفت: این پرسش نشان می‌دهد نظام تصمیم‌گیری ما ساختار پایداری ندارد. وقتی شرایط پایدار نباشد، سرمایه‌گذاری در این بخش دیگر توجیه ندارد.
هاشمی ادامه داد: اولین چیزی که سرمایه‌گذار به آن فکر می‌کند این است که بستر تا چه اندازه آماده و پایدار است. اگر این ناپایداری ادامه پیدا کند، ممکن است در آینده نزدیک با ناترازی در بخش ارتباطات مواجه شویم و در این صورت اقتصاد دیجیتال آسیب جدی خواهد دید و دستیابی به جایگاه مورد نظر در سند چشم‌انداز نیز دشوار خواهد شد.
حکمرانی فضای مجازی فقط مسئله وزارت ارتباطات نیست
وی با تأکید بر اینکه فضای مجازی صرفاً یک موضوع فنی و در حوزه مسئولیت وزارت ارتباطات نیست، تصریح کرد: این نگاه که فضای مجازی یعنی وزارت ارتباطات، اشتباه است و هیچ نسبتی با واقعیت ندارد.
هاشمی با اشاره به تجربه سال‌های اخیر افزود: هر زمان تلاش کرده‌ایم حکمرانی فضای مجازی را صرفاً با ابزار فنی ارتقا دهیم، نتیجه عکس گرفته‌ایم.
وی به تجربه سال ۱۴۰۱ اشاره کرد و گفت: در آن مقطع، با توجه به شرایط کشور و اتفاقات مرتبط با مهسا امینی، دسترسی به سکوهای بین‌المللی به‌صورت عام محدود و مسدود شد. ترافیک شبکه در مقطعی افت قابل‌توجهی پیدا کرد، اما دوباره برگشت و اتفاق دیگری رخ داد؛ استفاده از فیلترشکن‌ها گسترش پیدا کرد.
فیلترشکن از ضدارزش به ارزش تبدیل شد
وزیر ارتباطات ادامه داد: در سال ۱۴۰۴ و با رسانه‌ای شدن موضوع سیم‌کارت‌های سفید ـ که مصوبه آن به سال ۱۳۹۹ بازمی‌گردد ـ اتفاق قابل‌تأملی رخ داد؛ موضوعی که در سال ۱۴۰۱ ضدارزش محسوب می‌شد، به جایی رسید که برخی افراد با افتخار درباره استفاده از فیلترشکن صحبت می‌کردند.
وی افزود: این در حالی است که ما همچنان اصرار داریم این روند ادامه پیدا کند، اما چنین رویکردی ادامه‌پذیر نیست.
استارلینک به یک چالش جدی تبدیل شد
هاشمی با اشاره به گسترش منظومه‌های ماهواره‌ای اظهار کرد: امروز استفاده از استارلینک و منظومه‌های ماهواره‌ای به یک چالش جدی تبدیل شده است. حدود یک سال قبل، گزارشی تحلیلی و مفصل درباره گسترش منظومه‌های ماهواره‌ای در شورای عالی فضای مجازی ارائه کردم و بر اساس یک گزارش بین‌المللی دقیق، توضیح دادم که این منظومه‌ها به‌شدت در حال فراگیر شدن هستند.
وی ادامه داد: تأکید من این بود که جهت‌گیری ما نیز باید به سمت استفاده حداکثری از منظومه‌های ماهواره‌ای باشد. اتفاقی که در جنگ رمضان رخ داد نشان داد این هشدار بی‌دلیل نبوده است؛ بخش قابل‌توجهی از ترافیک کشور به سمت استفاده از استارلینک رفت و در چنین نقطه‌ای دیگر حکمرانی موضوعیت خود را از دست می‌دهد.
بازگشایی اینترنت بدون حمایت پزشکیان به این سادگی ممکن نبود
وزیر ارتباطات با اشاره به نقش رئیس‌جمهور و معاون اول در این مسیر گفت: اگر پایمردی آقای دکتر عارف و شکل‌گیری ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی و تلاش شبانه‌روزی همکاران ما در وزارت ارتباطات نبود، قفل اینترنت در کشور به این سادگی‌ها باز نمی‌شد و خسارت‌های بسیاری از این بابت متوجه کشور می‌شد.
هاشمی تأکید کرد: در این دو سال، فشارهای بسیار جدی به مجموعه دولت و وزارت ارتباطات وارد شد و حتی مدیران، فرماندهان و دانشمندان کشور به دلیل موضوعات مرتبط با اینترنت و برخی سکوها هدف فشار قرار گرفتند.
وی افزود: در مقطعی که اینترنت قطع بود، بسیاری از مسئولان امنیتی کشور از جمله شهید لاریجانی، شهید خادمی، شهید کاظمی، شهید خطیب و شهید بیات نیز در همین شرایط فعالیت می‌کردند؛ بنابراین این تصور که قطع اینترنت به‌تنهایی می‌تواند مشکلات امنیتی کشور را حل کند، قابل دفاع نیست.
اینترنت باکیفیت و پایدار بدون حل پرونده فیلترینگ محقق نمی‌شود
هاشمی با تأکید بر ضرورت ارائه اینترنت باکیفیت و پایدار به مردم گفت: این هدف محقق نخواهد شد مگر اینکه پرونده فیلترینگ در کشور بسته شود.
وی با اشاره به تجربه مراسم تشییع پیکر رهبر شهید انقلاب اظهار کرد: در آن مقطع، با وجود فشارها، اینترنت مجدداً بسته شد، اما مردم خودشان پای کار آمدند و تولید محتوا کردند و جهت‌گیری در پلتفرم‌های بین‌المللی به نفع کشور بود. این اتفاق نشان می‌دهد که مسیر را اشتباه می‌رویم.
وزیر ارتباطات افزود: محدودیت‌ها به کیفیت اینترنت آسیب می‌زند و شواهد و استدلال‌های قوی درباره این موضوع در جلسات مختلف ارائه شده است.
فیلترشکن‌ها شبکه کشور را آلوده کرده‌اند
وی با اشاره به پیامدهای استفاده گسترده از فیلترشکن‌ها گفت: استفاده از فیلترشکن‌ها شبکه ما را به یکی از آلوده‌ترین شبکه‌های دنیا تبدیل کرده و آسیب‌های فرهنگی جدی نیز به دنبال دارد. ما این موضوع را بدون روتوش و با ادله و شواهد در جلسات مختلف پیگیری می‌کنیم.
هاشمی تأکید کرد: اگر امروز پذیرفته‌ایم که در دوران هوش مصنوعی قرار داریم، باید ادبیات و شرایط امروز را بپذیریم؛ اگر این واقعیت را نپذیریم، فناوری خودش را به ما تحمیل خواهد کرد.
وی با اشاره به تجربه ورود فناوری‌های جدید در سال‌های گذشته گفت: همان‌طور که زمانی درباره ویدئو و بعد درباره دیش‌های ماهواره‌ای با این پدیده مواجه شدیم، امروز استارلینک در برابر ما قرار گرفته است و برای تصمیم‌گیری درباره آن خیلی زود دیر می‌شود.
مسیر دولت چهاردهم، مسیر گشایش بود نه مسدودسازی
وزیر ارتباطات با اشاره به اقدامات دولت چهاردهم پیش از جنگ ۱۲ روزه گفت: یکی از اتفاقات مهم این دولت این بود که مسیر، مسیر گشایش بود نه مسدودسازی.
وی افزود: در گام نخست، امکان استفاده مردم از گوشی‌های مبتنی بر سیستم‌عامل iOS فراهم و این گوشی‌ها رجیستر شدند. این موضوع از آن جهت اهمیت داشت که بخشی از زیست‌بوم اقتصاد دیجیتال بر بستر iOS قرار دارد.
هاشمی ادامه داد: در این دولت، بازارگاه گوگل‌پلی نیز در اختیار مردم قرار گرفت و یکی از سکوهای بین‌المللی پرکاربرد در جهان، یعنی واتساپ، بازگشایی شد.
